Stabat Mater van Pergolesi – Een van de mooiste werken uit de barok

Het Stabat Mater van Giovanni Battista Pergolesi is een van de meest geliefde werken uit de religieuze barokmuziek. Zijn muziek spreekt direct tot het hart door de combinatie van eenvoudige melodieën, diepe expressie en een sobere, maar doeltreffende instrumentatie.

De uitvoerenden

Het aangrijpende Stabat Mater van Pergolsei wordt uitgevoerd door;

Olga Zinovieva – sopraan
Bekend om haar expressieve, heldere stem en grote affiniteit met barokmuziek.

Clint van der Linde - countertenor
Bij de uitvoeringen zingt Clint van der Linde de altpartij. Zijn warme toon en barokervaring maken hem tot een uitstekende vertolker van deze muziek. 

The Bach Orchestra of the Netherlands
Onder leiding van Pieter Jan Leusink, met barokinstrumenten en een transparante, sobere interpretatie.

Waarom dit werk bijwonen?

• Een ontroerend meesterwerk uit de barok
• Een toegankelijke kennismaking met religieuze klassieke muziek
• Live uitgevoerd op authentieke wijze
• Geschikt voor zowel doorgewinterde liefhebbers als nieuwe bezoekers

Over Giovanni Battista Pergolesi

Giovanni Battista Pergolesi (1710–1736) was een Italiaans componist die ondanks zijn korte leven een blijvende indruk heeft achtergelaten in de muziekgeschiedenis. Hij werd geboren in Jesi (nabij Ancona) en studeerde aan het conservatorium van Napels. Hoewel hij bekend werd als operacomponist, is zijn Stabat Mater zijn meest beroemde werk.

Pergolesi schreef dit werk in de laatste maanden van zijn leven, terwijl hij ernstig ziek was. Slechts 26 jaar oud overleed hij kort na het voltooien van de compositie. Zijn muziekstijl kenmerkt zich door eenvoud, gevoeligheid en melodische kracht – eigenschappen die in het Stabat Mater volledig tot uiting komen.

Historische context van het Stabat Mater

De tekst van het Stabat Mater is een middeleeuwse hymne over het verdriet van Maria bij het kruis van Jezus. Pergolesi kreeg de opdracht om een nieuwe versie te schrijven ter vervanging van een oudere, plechtige zetting van Alessandro Scarlatti.

Het resultaat was revolutionair: in plaats van een groots koorwerk koos Pergolesi voor een kleine bezetting (sopraan, alt en strijkers) en schreef hij muziek die bijna operatisch aandoet in emotie en expressie. Het werk werd direct populair en verspreidde zich razendsnel door Europa. Tot op de dag van vandaag wordt het gezien als een van de hoogtepunten van de barokmuziek.

De opbouw van het werk

Het Stabat Mater van Pergolesi bestaat uit 12 delen: afwisselend aria’s en duetten voor sopraan en altus (countertenor of mezzosopraan), begeleid door strijkers en basso continuo. De delen zijn compact, melodieus en helder van structuur. De muziek volgt nauwgezet de emotionele ontwikkeling van de tekst: van verstilling en verdriet tot berusting.

Het Stabat Mater van Giovanni Battista Pergolesi is geschreven voor een relatief kleine, intieme bezetting:

• Sopraan
• Altus (countertenor of mezzosopraan)
• Strijkorkest
• Basso continuo

Deze bescheiden bezetting draagt bij aan het directe en persoonlijke karakter van het werk. Pergolesi verdeelde de tekst in 12 afzonderlijke delen, waarin aria’s en duetten elkaar afwisselen. Elk deel belicht een ander aspect van het verdriet, medeleven en de innerlijke verwerking van Maria.

Een samenhangend geheel

Hoewel elk deel afzonderlijk sterk is, ligt de kracht van Pergolesi’s Stabat Mater vooral in de samenhang. De afwisseling tussen solo en duet, de consequente stijl en de heldere structuur maken het werk overzichtelijk en toegankelijk, terwijl de emotionele diepgang behouden blijft.

1. Stabat Mater dolorosa – duet

Het werk opent in mineur met een langzaam, golvend strijkersmotief. Sopraan en altus zingen afwisselend en samen over Maria die bedroefd onder het kruis staat. De muziek is ingetogen, met subtiele dissonanten die het verdriet versterken zonder dramatisch te worden.

2. Cujus animam gementem – aria (sopraan)

Cujus animam gementem is een sopraanaria waarin het hevige, bijna fysieke lijden van Maria wordt beschreven: alsof een zwaard haar ziel doorboort. Pergolesi zet deze tekst op muziek met scherpe ritmes en gespannen melodische lijnen, waardoor de pijn direct en onontkoombaar voelbaar wordt. De aria heeft een dringende, dramatische energie die het geweld van dit moment onderstreept.

3. O quam tristis et afflicta – duet

O quam tristis et afflicta is een ingetogen maar intens duet voor sopraan en alt, waarin Maria’s diepe verdriet bij het kruis wordt verklankt. De twee stemmen bewegen dicht bij elkaar in droeve harmonie, alsof ze samen haar pijn dragen. Zachte dissonanten en lange frasen geven de muziek een gespannen, zuchtend karakter dat het lijden voelbaar maakt.

4. Quae moerebat et dolebat – aria (altus)

Quae moerebat et dolebat is een aria voor alt, waarin het rouwende en lijdende hart van Maria centraal staat. De warme, donkere klank van de alt geeft de muziek een ingetogen intensiteit, terwijl de langzaam voortschrijdende melodie haar verdriet en pijn benadrukt. Pergolesi creëert hier een sfeer van stille, aanhoudende smart, vol zwaarte en innerlijke spanning.

5. Quis est homo – duet

Een beschouwend duet waarin de vraag wordt gesteld wie onbewogen zou kunnen blijven bij dit lijden. De stemmen reageren op elkaar, soms bijna vragend, soms samenvallend.

6. Vidit suum dulcem natum – aria (sopraan)

Vidit suum dulcem natum is een sopraanaria waarin Maria ziet hoe haar geliefde zoon lijdt en sterft. Pergolesi schrijft een melodie die tegelijk teder en pijnlijk is, met expressieve lijnen die haar moederlijke liefde en machteloosheid verklanken. De muziek ademt kwetsbaarheid en ingehouden verdriet.

7. Eja Mater, fons amoris – aria (altus)

In dit deel klinkt een persoonlijke bede: om mee te mogen voelen met het verdriet van Maria. De altuspartij is melodisch en introspectief, met een rustige, gelijkmatige begeleiding.

8. Fac ut ardeat cor meum – duet

Een lichter en meer bewegend deel. De muziek krijgt iets meer voortgang en hoop, zonder de ingetogen sfeer te verliezen. De stemmen vloeien soepel in elkaar over.

9. Sancta Mater, istud agas – duet

Sancta Mater, istud agas opent met een sopraansolo, waarin de smeekbede voorzichtig en persoonlijk wordt ingezet. Daarna neemt de alt het over, met een warmere, meer aardse klank die de vraag verdiept. Wanneer beide stemmen samenkomen, versmelten ze tot een innig duet: een gezamenlijk gebed om Maria’s lijden te mogen delen en innerlijk mee te dragen.

10. Fac ut portem Christi mortem – aria (altus)

Een reflectief duet waarin de wens wordt uitgesproken om het lijden van Christus te mogen dragen. De muziek is sober, met een duidelijke focus op tekstbegrip en balans tussen de stemmen.

11. Inflammatus et accensus – duet

Inflammatus et accensus is een stralend duet voor sopraan en alt, waarin de muziek merkbaar vrolijker en levendiger klinkt dan in de voorafgaande delen. De stemmen bewegen soepel en energiek samen, met een dansende lichtheid die hoop en vertrouwen uitstraalt. Ook al blijft de tekst ernstig, Pergolesi kleurt dit moment met een bijna feestelijke glans: alsof het geloof even doorbreekt als licht.

12. Quando corpus morietur – Amen – duet

Het slotdeel bestaat uit twee delen: een verstild gedeelte over de dood, gevolgd door een levendig en contrapuntisch Amen. Ondanks de thematiek eindigt het werk met rust en afronding, niet somber maar berustend.